A agonía do león, de Carlos G. Reigosa

Carlos G. Reigosa

A agonía do león. Esperanza e traxedia dos escapados

Edicións Xerais de Galicia, Vigo,  352 pp., 2011, 22 €

 

Quen sexa afeccionado á historia, á recuperación da memoria de períodos ou de personaxes máis ou menos significativos ou escurecidos polo paso do tempo, mais tamén para quen queira achegarse ao que se podería entender como unha solvente e estimulante narración que semella de ficción, aínda que non o sexa, cargada de vigor e ganduxada cos mellores fíos posibles que pode ofrecer tanto o xornalismo como a propia creación literaria, penso que se poden felicitar porque A agonía o león. Esperanza e traxedia dos escapados, o último libro en lingua galega do xornalista e narrador da Pastoriza Carlos G. Reigosa, premiado na súa versión castelá co galardón internacional Rodolfo Walsh de literatura testemuñal en 1996, representa, sen dúbida, todo un acerto ao situarse na encrucillada destes dous camiños.

Camiños andados que se benefician dun inxente traballo de documentación, tanto en forma de investigación bibliográfica como no que atinxe á recolla de información procedente de testemuños de carácter oral, o que lle outorga ese interese engadido a través do que se desvela, por vez primeira,  a memoria de quen viviu, na proximidade ou en primeira liña, feitos lembrados que dalgún xeito tamén co-protagonizaron, se se quer evocacións dun tempo afastado pero requiridas cando aínda estas asomaban con receo e proviñan de espazos recónditos que nunca querían ser visitados.

Carlos G. Reigosa

Malia o dito, ou talvez por iso, outra das características do libro, e non menos relevante, cífrase nunha aliaxe heteroxénea de diferentes elementos que o constitúen, isto é, A agonía do león ben se pode ler como un capítulo substantivo, e pouco difundido, da historia recente, mais tamén nunha parte esencial como unha novela ou como crónica de acontecementos esgazadores derivados da guerra do trinta e seis…, mesmo como unha reflexión comprometida sobre a supervivencia e a violencia, sen esquecer esa posibilidade de achegarse a el como a plasmación dun retrato de La Cabrera, ese espazo situado no noroeste da provincia de León, no límite con Zamora, que adquire unha categoría especial xa non unicamente como un espazo senón case como personaxe máis, tal é a forza determinante dese lugar onde se agachou moitos anos o protagonista deste libro formando parte do maquis… O protagonista, aínda non se dixo, quen permite todas esas posibilidades de enfoque, foi unha persoa de carne e óso: Manuel Girón Bazán, quen a fin de contas posibilita que a través de vinte capítulos poida asistirse á evolución das súas reviravoltas biográficas; un home que, desde o seu oficio de campesiño verá interrompida a súa rutina cotiá por mor da guerra para converterse, logo de cumprir como soldado na fronte de Asturias, nun guerrilleiro antifranquista con elevadas capacidades intuitivas e que vivirá os seus  longos e derradeiros quince anos envolto nunha espiral de fuxidas cara adiante, librando sempre batallas desiguais.

Obra poliédrica, así pois, prologada de xeito maxistral por Manuel Leguineche, e que entendo de elevado interese non só para os afeccionados á historia e aos seus retallos perdidos, como sinalaba ao comezo, senón tamén para os que o son ao xornalismo literario e de investigación.

 

Baixo o título de “Un relato da historia recuperada” este texto viu a luz no suplemento “Culturas” de La Voz de Galicia o 12 de marzo de 2011.

30 gramos, de Leonel Moura, premio Lois Tobío da AGE á mellor tradución 2010

A Asociación Galega de Editores, a través dunha inicial selección previa, e logo por un xurado composto por María Solar, Xosé A. Perozo, Charo Portela e Antón Pedreira, tiveron a ben outorgar o premio “Lois Tobío” á mellor tradución á novela 30 gramos, de Leonel Moura, publicada por Alvarellos Editora no seo dun fermoso acto que se desenvolveu onte na Deputación Provincial de Lugo. 

Da concesión deste galardón alégrome polo recoñecemento que supón ao extraordinario olfacto que demostrou  Quique Alvarellos para atopar esta peza literaria, que tamén resultou finalista no premio Ánxel Casal mellor libro de ficción,  e agradézolle desde aquí ao editor lugués outra vez a confianza depositada no meu traballo. Para min supón toda unha honra conseguir un premio que leva o nome de Lois Tobío. Grazas a todas e a todos e parabéns para quen resultaron galardoados.

Letras galegas en Qué leer nº 163. Entrevista con M. Bragado

 

Para a entrega do Qué leer nº 163 realicei unha entrevista con Manuel Bragado por mor do seu nomeamento como presidente da Asociación Galega de Editores. Velaquí o resultado da conversa sobre distintos asuntos como as máis inmediatas perspectivas da AGE, os retos do noso sector editorial, arredor de Edicións Xerais de Galicia, Lois Pereiro ou o seu blogue, reproducidas aquí nunha versión en galego.

-Como presidente da Asociación Galega de Editores, cales son os seus retos máis inmediatos?
-Creo que a Asociación ten tres grandes achegas que realizar nun futuro inmediato: profesionalizar e modernizar un sector profesional que vive un proceso de cambio moi profundo do seu modelo de negocio, visibilizar a literatura galega fóra de Galicia consolidando a presenza dos nosos libros no mercado internacional e aumentar os índices de lectura no noso país, colaborando coas diversas administracións da cultura e a educación.

-Sintetícenos os problemas que afronta o sector en Galicia e as súas expectativas.
-O noso sector ten unha gran dependencia do que ocorre no mercado do libro educativo. A posta en marcha do proxecto “Abalar” da Consellaría de Educación supón un reto; sobre todo despois do retroceso que este curso supuxo para o noso sector a entrada en vigor do “Decreto de Plurilingüismo“. Tampouco somos alleos á crise do modelo de libraría cultural e ao perigo que supón unha uniformización escandalosa da oferta das mesas de novidades, que pon en serio perigo a edición de xéneros como a poesía, o ensaio e o teatro na nosa lingua. As políticas de recortes dos orzamentos destinados a bibliotecas públicas constitúen outra preocupación para un sector que viviu con gran frustración o fracaso sen paliativos do denominado “Ano da Lectura” promovido pola Consellaría de Cultura e Turismo coincidindo co ano Xacobeo.

 

-Dende unha dinámica empresa como Xerais, que estratexias serán claves para sortear esta crise?
-A nosa aposta reside en procurar combinar a excelencia do contido coa súa capacidade para conectar cun público de lectores que, ao mesmo tempo, pretendemos ampliar. Sempre procuramos editar e promocionar coa maior calidade e cariño.

 -Algún proxecto estrela en Xerais para estes próximos meses?
-Este curso aparecerán os nosos primeiros libros educativos en formato dixital e ampliaremos a nosa oferta literaria dixital aos clásicos da literatura galega. No primeiro semestre, tras case cinco anos de preparación, publicaremos un novo dicionario escolar. Este primeiro trimestre presentamos o novo deseño da colección “Crónica”, de títulos de non ficción, que pretendemos potenciar.

-Manifestou a súa satisfacción por este Día das Letras Galegas dedicado a Lois Pereiro, por que?
-Lois Pereiro é unha figura humana e literaria que representa o esforzo da xeración dos poetas dos 80 por desenvolver unha literatura galega que dialogase sen prexuízos de ningún tipo cos seus contemporáneos. Así, en Pereiro está presente a pegada da cultura punk, pero tamén a influencia da narrativa alemá e do cine francés. Creo que esta celebración enlazará con algunhas preocupacións dos nosos mozos.

-O seu blogue persoal -brétemas.blogaliza.org- é unha atalaia dende a que outear asuntos literarios, pero tamén políticos e sociais. Que balance pode facer desta experiencia na rede?
-O blog deume moitas alegrías e moitísimos novos amigos e amigas. En seis anos de traballo diario aprendín unha barbaridade, compartindo o meu hipertexto cos membros do blogomillo, un movemento de blogueiros en galego do que me sinto moi orgulloso en formar parte.

Candidaturas dos premios da AELG 2011

A Asociación de Escritores en Lingua Galega fixo pública, recentemente, a listaxe de finalistas para diversas categorías. Nestas propostas figuro formando parte dun quinteto de candidatos, xunto con  Anxo Tarrío, Daniel Salgado, Iago Martínez e Fran P. Lorenzo, para a modalidade de mellor traxectoria en xornalismo cultural. Para min supón xa unha enorme satisfacción e todo un premio compartir a candidatura con todos eles.  Moitas grazas.

Novidades Linteo: Tanneke e poesía inédita de J. R. Jiménez

A ourensá Ediciones Linteo vén amosando un labor, desenvolto desde o ano 1998, caracterizado polo extremo coidado depositado tanto na escolla dos títulos a editar como no propio proceso de edición técnica, algo doadamente palpable no resultado final dos libros que se poñen en circulación. Ao fío desa liña editorial, que obedece á excelencia do produto e allea a outras continxencias,  centrada basicamente na narrativa, poesía ou mesmo no libro artístico nun sentido amplo, ofrece nas últimas datas dúas mostras das que quero dar conta aquí.

A primeira trátase dun álbum ilustrado, xénero no que a editorial non realiza xa a súa primeira incursión, titulado Tanneke, a princesa das bruxas de An Leysen, que chega en tradución de Manuel Ramos, asemade director da editorial. Unha proposta que xoga con elementos tradicionais do universo dos relatos infantís -princesas e bruxas- mais operando, en aparencia, unha inversión de valores e roles asignados. O relato,  editado requintadamente, incorpora un discurso narrativo sinxelo e conciso, acompañado por outra parte de expresivas e acaídas ilustracións que xogan tamén con debuxos de filiación infantil.

Manuscrito corrixido por JRJ para o seu libro

Ao tempo, non quero deixar de referirme a un rescate que a editora leva a cabo cun escritor de recoñecemento universal como foi Juan Ramón Jiménez. Linteo, a través dunha edición crítica, con introdución e notas de José A. Expósito ofrece Arte menor, un libro datado orixinalmente de 1909 e que sufriu algúns intentos de publicación que resultaron infructuosos. As composicións, moitas delas inéditas, de corte neopopularista, cheas de axilidade, frescura e sinxeleza expresiva, e abeiradas ao metro curto, supoñen reformular en parte a traxectoria do autor e, por outro lado, traendo a auga para o noso rego, encerra un número non desprezable de  técnicas e asuntos que moitos autores da nosa tradición literaria tamén empregaron, sobre todo algúns da denominada época das vangardas, léase sobre todo Amado Carballo  ou mesmo algúns poemas dos primeiros Acuña ou  Cunqueiro. Premendo aquí pódese visionar unha breve reportaxe sobre o libro.

 

Novidades en Laiovento, sobre Carvalho Calero (I)

Continúa a súa andaina Edicións Laiovento, unha editora que, en moitas ocasións, aposta por libros que non contan nin con moita visibilidade nin tampouco cun amplo espectro de lectoras e lectores, ofrecendo propostas de xéneros pouco transitados como o da dramaturxia ou  o do ensaio literario e  historiográfico.

Nesta primeira entrega dou conta de dúas achegas ensaísticas de interese tanto para quen queira dirixir a ollada á figura e mais á obra de Ricardo Carvalho Calero -de quen se celebrou o ano pasado o centenario do seu nacemento, propostas nas que descansa unha vontade de “reparación” dunha figura certamente escurecida e que paira nun ostracismo contra o que se debe reaccionar pois Carvalho, sen dúbida, é de todos. As primeira das publicacións subscríbea o  profesor e investigador Manuel Castelao e resultou galardoada co “Premio de ensaio Ricardo Carvalho Calero” organizado polo Concello de Ferrol; ve a luz baixo o título de Elucidacións na sombra (262 pp., 17 €) e nela ofrécese un estimulante e suxestivo traballo que repara na relevancia da obra teatral de Carvalho -cifrada na análise das pezas teatrais A sombra de Orfeu e o Auto do prisioneiro- coa intención depositada na necesaria recuperación e actualización do seu labor dramatúrxico orientada ás potencialidades prácticas -históricas e literarias- que este encerra.

 Por outro lado é María Pilar García Negro quen se responsabiliza da edición dun abondoso corpus de textos de Carvalho no título Ricardo Carvalho Calero: a ciencia ao servizo da nación (256 pp., 17 €); unha recolla, así pois, de case cincuenta textos, entre artigos e conferencias, que datan desde o período republicano até os anos oitenta do pasado século. Algúns deles teñen aparecido en libros do profesor ferrolán e resultan máis coñecidos mais outros non tanto; con todos, uns e outros proxectan globalmente moitas das claves do seu pensamento e do seu inmenso labor intelectual como ben se encarga a editora nun imprescindible limiar.