Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo, por Xesús Alonso Montero

 

Xesús Alonso Montero

Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil en o franquismo

Xerais, Vigo, 2011, 416 páxinas, 22 €

Hai libros que un evoca, pasado o tempo, porque se  lembra algún detalle perpetuado con teimosía na memoria; outras veces  valórase a oportunidade da súa publicación, a información nova que achega ou a atinada interpretación que, respecto de determinados acontecementos, se realiza; mesmo en ocasións tamén se recorda pola presenza de capítulos inesperados. Non ten sentido afirmar aquí o que, este lector, lembrará ou non da lectura deste ensaio que subscribe Xesús Alonso Montero, no ronsel deses últimos traballos que vén ofrecendo e que se abeiran á investigación literaria, política, sociolóxica e cultural do tempo republicano, da guerra civil, do exilio e do (anti)franquismo, pero talvez non estea errado ao aseverar que a este libro se lle poden aplicar, con pertinencia, todos e cada un dos trazos que se sinalaron.

         É un libro oportuno porque este mesmo ano se celebra o centenario do nacemento do biografado: un filólogo sobre o que se abateu unha sorte dramática en moi diferentes sentidos.  Un libro informativo, e formativo, pois o profesor Alonso Montero deita nestas máis de catrocentas páxinas un valioso caudal documental como son as abondosas referencias epistolares exhumadas ou a Causa xudicial que se instruíu contra Aníbal Otero por só citar dous exemplos, ademais doutros moitos textos escasamente coñecidos que son presentados e interpretados con claridade, resultando operativos para desfacer as lendas que gravitaban arredor da detención e posterior encarceramento de Aníbal Otero, tras a sublevación militar, en base a seren descubertos no seu poder uns documentos interpretados erroneamente cando eran transcricións do seu traballo filolóxico, dando conta así das verdadeiras causas que xustificaron a pena que lle foi imposta. Non resultan de menor interese as pasaxes centradas en recuperar unha parte substantiva da nosa filoloxía e da filoloxía hispánica, con referencias abondosas a figuras como Ramón Menéndez Pidal ou Navarro Tomás, ambas as dúas moi vinculadas co filólogo lugués. Finalmente, preséntase un capítulo inesperado, como o que se titula “Réplica a esta biografía”, no que o ensaísta realiza unha afortunada e ben fiada incursión nos terreos da ucronía, á que tan ben lle acae o que o propio autor sinala neste libro: “quizais a literatura (…) é unha defensa contra as ofensas da vida”.

         Un ensaio, en fin, do máis salientable entre o aparecido neste ano e que entendo de lectura obrigada para interesados na Filoloxía, na Lingüística, nos eidos biográficos e para os que desexen mergullar, con garantías, nalgunhas das claves da nosa historia máis recente.

 

Esta texto publicouse, con mínimas modificacións, nas páxinas do suplemento Culturas de La Voz de Galicia, o 25 de xuño de 2011, baixo o título de “Máis que unha biografía”.