Verde oliva, de Xavier Alcalá

Xavier Alcalá

Verde oliva

Editorial Galaxia, Vigo, 2012, 416 páxinas, 22,95 €

 

Acompañoume esta última novela de Xavier Alcalá durante ben días este pasado mes pois é tal é unha proposta  voluminosa e suxestiva, dotada dun pulso narrativo sólido e envolvente. É o propio autor quen revela, nas páxinas limiares, o xermolo da ficción –pois ficción é, ou así se presenta- inspirado nas confesións dunha muller chamada Mariana, na realidade Juana Maseda Sanmartín,   filla de galego e crioula, que se converte así  no fío condutor que descobre en primeira persoa algunhas das claves do movemento de resistencia “26 de Julio” organizado contra o ditador Batista, ao que se incorporará no período que vai desde o ano  1952 até cando as columnas revolucionarias xa case petan nas portas da Habana. Para Mariana, filla de republicano exiliado que nacera en Galicia no 1936,  a súa terra é Cuba, mais tamén Galicia onde sitúa sempre os días luminosos da infancia, aqueles que repenican na súa memoria nos peores momentos da súa vida, que son moitos e nos que as máis das veces sempre atopa un anxo, disfrazado de diversas formas, a lle sorrir.

        Mariana, así pois, moza traballadora e educada nas mellores institucións educativas do país, vai protagonizar unha achega relevante neste proceso de derruba dun réxime corrupto, violento e represor, na confianza da instauración dun novo sistema democrático e igualitario…, no que atinxe ao que veu despois evidencia, nun “epílogo necesario”, a súa crítica opinión particular, anos despois daquelas experiencias.

         Un  dos aspectos que para min revisten un maior interese nesta achega é que posibilita asomarse ao milimetrado deseño das redes clandestinas moi ben articuladas e deita unha panorámica social, económica e política dun país como era a Cuba de inicios dos anos cincuenta. O rodopío de angueiras destinadas a minar o réxime é o que permite acceder tanto á vida de personaxes abxectos, como Ventura, Chaviano ou Masferrer -un curioso brigadista republicano que chegou a ser extorsionador batistiano- diante dos cales Mariana defenderá con afouteza os seus principios, como, no polo oposto, a esas referencias relampagueantes das cabezas visibles do movemento revolucionario como o propio Fidel-Alejandro, aos seus apoios –véxase o arcebispo Pérez-Serantes-, mesmo ao propio Hemingway e tantos outros personaxes que non se poden traer aquí.
           No deseño daquel país, ao tempo, non resulta en absoluto despreciable o espazo destinado ao universo dos galegos emigrados e a esas relacións de paisanaxe que abrían tantas portas, reflectíndose con transparencia o ritmo da vida cotiá na Habana daquel tempo na que un chega case a respirar os aromas do café, do tabaco e das comidas, tamén  o da pólvora, ou a miseria da Cuba máis rural naquela altura, mentres se advirte por baixo tensión entre os poderes, en ocasións enfrontados, do exército e a policía, de mans dadas cos ecos e consecuencias do masacre de Humboldt, do asalto ao cuartel Moncada ou do ruído das armas das guerrillas acollidas en Sierra Maestra.

        A documentación manexada polo autor deste traballo, sen dúbida monumental, insírese na ficción sen que se advirta sutura ningunha pois Alcalá sabe incorporar, nun relato de alento histórico, que ten tamén moito de crónica,  o sentimento e os desexos dunhas xentes e dun tempo que exhiben con naturalidade as súas propias contradiccións alimentadas, claro é, de frustracións, dalgúns éxitos, de traizóns, traxedias, balaceras, fazañas ou covardías… Alcalá revive este tempo e proxéctao, ao meu ver con fortuna, ata os nosos días.

Esta recensión publicouse nas páxinas do suplemento “Culturas” de La Voz de Galicia, o 18 de setembro de 2012.