Iria, de Anxo Angueira

Iria

Anxo Angueira

Xerais, Vigo, 328 páxinas, 20 €

 

Gusta o escritor Anxo Angueira de manexarse coas ferramentas da memoria, do identitario e o espírito comunal, como amosan obras previas do autor e como testemuña esta novela titulada Iria.  Gusta, asemade, de darlle voz a espazos e xentes que existiron, a través dun exercicio de ficción  construído desde as instancias da esixencia, consigo mesmo e co lectorado que se deriva en
propostas rexidas pola intensidade, dotadas dunha tonalidade que esvara polo épico, en ocasións co lírico e coa epopea, dialogando con voces literarias anteriores: hai moito de Manuel Antonio, de Dieste, de Lorenzo Baleirón ou da propia Rosalía nesta obra, por só citar algúns referentes. E, neste caso, revélase con forza propia o rescate dun léxico vivo, singularizado no ámbito náutico, que adquire indubidable protagonismo e que non dubido en adxectivar como de efectos portentosos ao xuntalo cun rendible e  preciso xogo coa propia toponimia dos espazos que recrea.

            Iria, en síntese, sitúase nun espazo que a groso modo agroma nos ecos do discurso
proferido en lingua galega por Otero Pedrayo, en Padrón, diante de autoridades militares e eclesiásticas a finais dos anos corenta ata a colocación dunha pancarta reivindicativa en Compostela, nos intentos de celebración do primeiro Día da Patria Galega a finais dos anos sesenta. Este é o período no que se acollen, ata dalgún xeito converxeren, tres liñas argumentais na que a principal viría sendo, xustamente, a descrición do universo da navegación tradicional polo río Ulla e as augas de Arousa, das terras de Imo, Laíño, Dodro
ou Lestrobe, a través das vivencias rastrexadas no seo dun galeón chamado “Iria” que protagonizan os seus tripulantes: Miguéns, Lens, María…, sendo esta última enlace entre este mundo e o da resistencia política. En segundo lugar verifícase o  relato, ben abondoso por certo, dos mil e un naufraxios ocorridos naquelas augas de xeito que se evoca, cunha poderosa forza oral, a morte de xente do común mais sobre todo de tantos mariñeiros nas dornas, galeóns, mecos ou gabarras. A carón destes dous fíos argumentais discorre o que repousa na construción, un tanto absurda ou ben pouco razoable,  dos regadíos, promovidos polo chamado Instituto Nacional de Colonización, para as terras e veigas das cuncas finais do Ulla e o Sar, exhibindo as recorrentes tensións laborais e sociais daquela obra, onde sobresae a figura, ao meu ver, de Antonio Petapouco, un capataz barrenista que se achega á lectura como necesidade e desde o que se coñecen escritos que son  documentos políticos  clandestinos a través dos que se vehiculiza a recuperación dun fragmento da nosa historia recente que mudou a fisionomía, non só territorial, desas terras.

         En Iria non se atoparán  personaxes caracterizados por patróns semellantes, antes ben todos eles son ben diversos, verosímiles e únicos e case afirmaría que todos eles constrúen unha voz colectiva que agroma do mundo do traballo e da política, irmandado cun espazo físico retratado con innegable mestría e efectividade. En Iria van, por último, de mans dadas memoria e ficción aboiando no ronsel que deixa un vello galeón e unhas xentes coas que sucamos as augas do esquezo,  con poderosa voz e ritmo narrativo envexable.

      Un libro que chega desde o fondal da historia para proxectarse no presente, para quedar.

Esta reseña publicouse nas páxinas do suplemento “Culturas” de La Voz de Galicia, o 13 de outubro de 2012, baixo o título de “A gran novela do Ulla”.