Caderno da crítica

Literatura galega: de todo un pouco; ás veces tamén opinións. Blogue de Ramón Nicolás

Unha viaxe polo universo Casares

Unha visión persoal sobre a súa traxectoria literaria e unhas respostas a un inquérito inédito do ano 1969.

         Para compor estas liñas e reecontrarme con Casares abro un exemplar da edición orixinal de Vento ferido -probablemente das primeiras que adquirín-  e velaí que a primeira ilustración en branco e negro de Seoane, a que deseña con limpeza un rapaz espido anoado a unha árbore e que acompaña o relato “O xogo da guerra”, aparece coloreada dun laranxa-carne que humaniza o neno: sospeito que unha trasnada do meu fillo máis vello cando non lía pero sabía que os libros, ás veces, viñan ilustrados. A falcatrúa, que había ser moi do gusto de Casares, evidencia que este libro gozou de vida propia, que andou de aquí para aló durante anos, que se leu e releu e que, un día, caeu nas mans dun neno con ganas de pintar. Paréceme esta unha metáfora acaída para evidenciar que os libros de Casares están sempre aí; poden cambiar as persoas que os len pero eles non e, neste caso particular, por riba promoveu tentativas artísticas que un descubre anos despois. No meu caso, como de tantas outras persoas, a presenza literaria de Casares perpetúase ata hoxe, claro é, mais evoco especialmente un título como O sol do verán que asocio a unha presentación póstuma, multitudinaria e emocionante, nun ateigado cine Fraga de Vigo cun Manuel Rivas falando con rabia e pesar daquel sol que xa non volvería.

Sexa como for, Casares é unha fervenza creativa que percorreu os camiños do mundo da palabra como o que era, isto é, un escritor con maiúsculas. Do relato curto á novela; do ensaio aos estudos biográficos; da literatura infantil á tradución, do columnismo en prensa ao seu labor como conferenciante; do mundo da edición ao da planificación cultural…, dunha parte disto reflectido nos seus libros -agás a faceta como columnista- ocúpome nas ñiñas seguintes articulando unha escolma das súas obras que testemuña a voluminosidade, fluidez e orixinalidade dun discurso literario único. O criterio de priorizar a comunicación, sempre dentro das esixencias estéticas ás que sempre foi fiel, converteu a súa obra na dun clásico. Bo é recoñecelo, bo é recoñecerse nela.

 

Respostas a un inquérito inédito (1969)

Xesús Alonso Montero configura por volta de 1968 un proxecto que perseguía confeccionar un chamado Dicionario da nova literatura galega para o que acode, vía epistolar, a un bo número de voces a través dun cuestionario. Casares responde ao ano seguinte cando Cambio en tres estaba á espera de recibir o visto e prace da censura mentres preparaba oposicións na súa casa. Ás cuestións que suscitan máis interese, ao meu ver, son as que atinxen á dimensión sociolóxica e deste xeito sinala que os escritores máis influentes nel son Castelao, Martín-Santos, Vargas Llosa, Duras e Camus; considera urxente a reedición da obra de Castelao e Risco; apunta a Longa noite de pedra como o libro máis relevante en lingua galega desde os anos sesenta e móstrase devoto da obra de Jorge Amado, Torga, Namora, Alves Redol ou María Isabel Barreiro. Que quedou de todo isto na súa obra co paso dos anos? Talvez moito, mais iso queda para outra ocasión. Polo de agora revisemos, de novo, a súa obra.

 

NARRATIVA

VENTO FERIDO

GALAXIA, 1967

Supuxo a súa estrea na hoxe histórica colección Illa Nova. Relatos renovadores que se consideran un paso adiante na literatura do seu tempo: un monllo de historias marcadas pola intensidade, a contención narrativa e a emoción.

 

 

CAMBIO EN TRES

GALAXIA,  1969

Nesta novela, nas súas palabras “narración”, Casares opera cunha visión experimental ao asumir técnicas narrativas vangardistas, recreando ao mesmo tempo unha temática de evidente proxección social como é a emigración galega.

 

XOGUETES PARA UN TEMPO PROHIBIDO

GALAXIA, 1975

Tras o experimentalismo anterior velaquí unha viaxe á infancia, á adolescencia e á mocidade dun protagonista que se converte tanto na novela dunha xeración como nun canto contra a violencia e a intolerancia do franquismo.

 

OS ESCUROS SOÑOS DE CLÍO

EDICIÓNS DO CERNE, 1979

No ronsel de Borges, Italo Calvino e Cunqueiro, xunta aquí relatos que trazan con vigor unha confluencia fantástica entre Historia e  ficción, sen perder de vista o elemento lúdico cunha indisimulada atracción polo anticonvencional.

 

 

 

 

ILUSTRÍSIMA

GALAXIA, 1980

A chegada do cinematógrafo a unha pequena vila galega e as tensións entre un bispo e os seus subordinados alimentan un argumento que aborda a dicotomía entre a liberdade e a intolerancia como pano de fondo fundamental.

 

OS MORTOS DAQUEL VERÁN

GALAXIA, 1987

Unha ollada novidosa en canto á técnica, ao abrazar a linguaxe administrativa para construír unha ficción, que serve para introducirse na guerra civil e, de novo, falarnos das funestas consecuencias da violencia e do dogmatismo.

 

 

 

 

O GALO DE ANTIOQUÍA

CASTROMIL, 1994

Coma se fose un relato de Os escuros soños… este libro sitúanos en Xinzo de Limia e, a través dun pintoresco personaxe e unha situación case surrealista volve aparecer o asunto da intransixencia e o deber de loitar contra ela.

 

DEUS SENTADO NUN SILLÓN AZUL

GALAXIA, 1996

Novela adxectivada de “ideas”, presenta unha arquitectura milimetricamente deseñada para abordar, cun pano de fondo que percorre boa parte da historia galega e europea do século XX, o asunto da responsabilidade dos intelectuais.

 

 

 

 

O SOL DO VERÁN

GALAXIA, 2002

Un exercicio narrativo, da man dun rexistro lingüístico moi coidado e de filiación poética, onde unha voz narradora apela á memoria para reconstruír os fíos dunha tráxica, intensa e, en parte irresoluble, historia de amor.

 

ENSAIOS E ESTUDOS BIOGRÁFICOS

 CURROS ENRÍQUEZ

GALAXIA, 1980

Curros, e a súa obra, foron obxecto dunha especial atención crítica para Casares. Editou a súa poesía en varias ocasións e escribiu este perfil biográfico pois, ao seu xuízo, para entendelo cabalmente cumpría coñecer a súa vida e o seu tempo.

 

VICENTE RISCO

GALAXIA,  1981

O autor, que tratou a Risco nos últimos de vida deste, recoñece que esta biografía a escribiu desde o “cariño, a admiración intelectual e a amizade” coa pretensión de divulgar mais sobre todo de entender a polifacecia desta figura.

 

OTERO PEDRAYO

GALAXIA, 1981

Casares redactou a que foi a primeira biografía de Otero de certa entidade e fíxoo cun discurso transparente, manexando unha inxente documentación, exhibindo un forte pulso narrativo e sempre desde a admiración que sentiu por el.

 

CONVERSAS CON ÁNXEL FOLE

GALAXIA, 1984

No ronsel daquel Unha ducia de galegos de Freixanes, Casares  dialoga con Fole durante sete horas e o resultado daquel encontro deseña un perfil foleano “de corpo enteiro”, imprescindible para saber máis doutro clásico das nosas letras.

 

RAMÓN PIÑEIRO: UNHA VIDA POR GALICIA

FUNDACIÓN CAIXA GALICIA, 1991

O pensamento e mais o legado de Piñeiro ocuparon a Casares recorrentemente como testemuña esta proposta que se completaría cun número monográfico da revista Grial e cos títulos Ramón Piñeiro (1996) e Da miña acordanza (2002).

 

UN PAÍS DE PALABRAS

GALAXIA, 1998

Para min un dos libros máis extraordinarios de Casares pois nel se amosa con transparencia a súa presenza como escritor. Coma se fose unha fonte inesgotable  fala, con amenidade e coa palabra xusta, da literatura, da vida propia e da allea.

 

HEMINGWAY EN GALICIA

GALAXIA, 1999

O escritor  norteamericano exerceu sempre unha indiscutible fascinación en Casares de xeito que investigou sobre as cinco viaxes que o Hemingway fixo por Galicia, seguiu as súas pegadas e deunas a coñecer nun libro requintamente editado.

 

A VIDA DO PADRE SARMIENTO

GALAXIA, 2001

Derradeira achega biográfica de Casares, neste caso dedicada á figura do padre Sarmiento. A súa lectura, documentada e sólida, humaniza esta figura esencial da ilustración galega e erixe un relato cativador do seus principais socalcos vitais.

 

 

 

 

GONZALO TORRENTE BALLESTER: O ESCRITOR, O AMIGO

XUNTA DE GALICIA, 2002

Pouco despois do falecemento de Casares publícase este libro que recolle unha conferencia que o autor ourensán pronunciara en París onde realiza unha aproximación en clave persoal a Torrente, a quen tratou durante moitos anos con moita intensidade.

 

Dúas facetas non menores que completan o perfil literario de Casares son aquelas que se ocupan de ámbitos nos que detectou que cumpría dar pasos adiante: o da tradución e o da literatura infantil. Velaquí parte deste labor e algunhas suxestións para saber máis do autor.

 

TRADUCIÓNS

 O PRINCIPIÑO

GALAXIA, 1972

Este clásico de Saint-Exupéry foi, talvez, o libro polo que obtivo unha maior sona como tradutor. A rotundidade expresiva do francés, a sinxeleza na expresión e a compartida querenza polas viaxes irmandaron, para sempre, aos dous autores.

 

 

 

EU SON UN PEIXE

ALTEA,  1979

Nun proxecto colectivo que quería ofrecer libros en galego para a infancia traduce Eu son un peixe, Eu son un neno e Eu son un paxaro, de José L. García Sánchez e Miguel Ángel Pacheco. Unha colección de dez volumes baixo o título de “Os primeiros libros dos nenos”.

 

BESTIARIO FANTÁSTICO

ARGOS VERGARA, 1983

Nun proxecto promovido pola editorial catalá Casares traduciu este libro de José Manuel Gisbert, xunto con outro títulos de obras contemporáneas de Ricardo Alcántara, Mercé Company, Esther Jaume, Mercé Canela, Ricard Creus e Helena Trías.

 

OS ESCARAVELLOS VOAN Á TARDIÑA

SM, 1989

María Gripe non se traducira ao galego ata que Casares decidiu acometer a súa tradución. Este tradución, baseada orixinalmente nunha peza de radioteatro da autora sueca, converteuse nunha lectura recorrente nos centros de ensino nos noventa e aínda hoxe.

 

 

 

 

O VELLO E O MAR

GALAXIA, 1999

A devoción por Hemingway levouno a traducir, esplendidamente por certo, unha das obras máis célebres do escritor norteamericano sustentada na forza expresiva e sinxeleza que tanto caracterizan a propia obra casariana.

 

DOMÉNICA

ESPASA XUVENIL, 1999

Derradeira tradución de Casares que aborda con experiencia un texto dun seus autores máis queridos como foi Gonzalo Torrente Ballester que, ademais, constituíu igualmente a derradeira obra publicada do escritor ferrolán.

 

 

 

O autor ourensán desenvolveu un labor pioneiro e conscientemente comprometido no ámbito da literatura infantil galega á que dotou de verdadeiros clásicos. Velaquí unha breve mostra do seu traballo.

LITERATURA INFANTIL

A GALIÑA AZUL

GALAXIA, 1968.

Casares percibiu, sendo moi novo, a necesidade perentoria de dar a coñecer textos acaídos e de calidade para que a lectura nos primeiros anos de vida fose tamén en galego e construíu así unha historia innovadora e inesquecible por imaxinativa e tenra.

 

 

 

 

AS LARANXAS MÁIS LARANXAS DE TODAS AS LARANXAS

GALAXIA, 1973.

Única peza teatral de Casares na que as doses fantásticas do autor rebordan as páxinas do libro como se evidencia nas situacións sorprendentes e absurdas ás que apela e que converten este texto nun marabilloso e anticonvencional relato do imposible.

 

O CAN RIN E O LOBO CRISPÍN

GALAXIA, 1983

Nese ronsel de recrear literariamente o fantástico Casares idea a figura dun can afouto que lle fai fronte a un lobo para expor de novo a historia de David contra Goliat exhibindo un espléndido dominio da literatura de filiación oral.

 

ESTE É TORIBIO

GALAXIA, 1991

Primeira entrega dunha serie, que chegaría a completarse con outras catro historias, protagonizada sempre por Toribio: un enxeñoso neno de oito anos. Libros gobernados polo humor onde se encerra a querenza do seu autor pola tecnoloxía.

 

 

LOLO ANDA EN BICICLETA

GALAXIA, 1996

Na liña imaxinativa dos seus anteriores títulos é de novo un neno quen protagoniza unha historia marcada polo desexo de superación persoal e mais unha aposta por contaxiar optimismo, especialmente nesas pequenas cousas que nos ofrece a vida cotiá.

 

 

 

UN POLBO XIGANTE

GALAXIA, 1998

Orientado a un público máis avezado, Casares adopta un rexistro lingüístico con vontade de permanencia e recrea a dicotomía entre realidade e imaxinación a través dunha historia na que é o propio mar quen cobra o verdadeiro protagonismo.

 

 

PARA SABER MÁIS

A SEMENTE AQUECIDA DA PALABRA

CONSELLO DA CULTURA GALEGA, 2003

Unha das primeiras achegas de carácter xeral que abordaban a figura e mais a obra de Casares ao pouco do seu falecemento da man de diversas voces do mundo da crítica literaria e do universo académico e intelectual galego.

 

CARLOS CASARES. OS AMIGOS, AS IMAXES, AS PALABRAS

A Nosa Terra/Fundación Carlos Casares, 2004

Homenaxe, igualmente próxima aínda á súa desaparición física, que articulou un mosaico de textos breves de moi diversa autoría unidos co obxectivo de homenaxear a súa figura e analizar o seu legado literario desde distintas perspectivas.

 

 

 

 

ACTAS DO SIMPOSIO CARLOS CASARES

Fundación Carlos Casares, 2009

Coa perspectiva que ofrece o paso dos anos as profesoras Camiño Noia, Olivia Rodríguez e Dolores Vilavedra responsabilizáronse deste volume que resulta indispensable para manexarse con seguridade polo universo Casares.

 

Este texto publicouse nas páxinas do suplemento Letras Galegas, de La Voz de Galicia, o 15 de maio de 2017. Contén algunhas modificacións e engadidos respecto do orixinal publicado.

 

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

Páxinas

Categorías

Arquivo

%d bloggers like this: