Caderno da crítica

Literatura galega: de todo un pouco; ás veces tamén opinións. Blogue de Ramón Nicolás

O aire é un texto anónimo, de Lupe Gómez

O día 24 de maio pasado Lupe Gómez, xunto con Emma Pedreira, recolleron simbolicamente os Premios da Crítica que a Asociación Galega da Crítica lles concedeu por Camuflaxe e Bibliópatas e fobólogos respectivamente, nun acto que se celebrou no Ateneo da rúa do Vilar de Santiago de Compostela.

Lupe Gómez tivo a xentileza de ceder o texto que leu -unha intervención fermosísima e intensa- para o Caderno da crítica: un detalle que moito lle agradecemos e que, baixo o título de “O aire é un texto anónimo”,  reproducimos abaixo coa súa autorización.

 

Recordo que o primeiro libro que eu lín, sendo unha nena, foi  Memorias dun neno labrego de Xosé Neira Vilas. Sempre me impactou o seu comezo: “Balbino. Un rapaz da aldea. Coma quen dis, un ninguén. E ademáis, probe. Porque da aldea tamén é Manolito, e non hai quen lle tusa”. Unha das miñas lecturas adolescentes no instituto de Zalaeta, na Coruña, foi o Lazarillo de Tormes. Gústanme eses libros que olen a terra, a po dos camiños, a pobo, a todo e a nada. Son obras que desaparecen dentro delas mesmas cando as les e gozas. Quen é o autor do vento? Quen escribe nas marxes da auga?…

Son autora de Camuflaxe.  Escribir eses versos preñados de silencio e maxia telúrica, levoume uns dez anos. Durante ese tempo, observei a miña aldea con ollos de secreta agudeza, e nunca deixei de ser periodista. Escribo recollendo o que oio, o que escoito, o que me contan. Quizáis os autores  dese libro son os meus antepasados, a miña familia, os meus veciños de Fisteus, as vacas soñadoras. Para darlle forma final aos poemas, contei coa axuda do extraordinario editor de Chan da Pólvora, o mago Antón

Lopo. Traballei coa correctora  Anxos Sumai, para que a lingua fose un espello de moitísima precisión. O deseñador Manolo Martínez inventou un traxe fermosísimo para vestir ao meu corazón. Gústame ser anónima, desaparecer mentres bailo, choro e falo coa xente nos camiños. Cando os meus lectores e lectoras redescobren este libro Camuflaxe, eles reescriben e crean todo un universo, unha experiencia colectiva. Eu olvídome, despréndome da miña propia creación. Deixo que os cabalos se asomen a un abismo de música popular. As palabras deixan de ser miñas. Son praias sonámbulas. Encántame recibir, recoller, vibrar co cariño da xente.

Cando me chamou Ramón Nicolás para darme a noticia do Premio da Crítica, eu non o podía crer.  Foi moi sorprendente e inesperado para min. Pensaba que un premio tan lindo, tan luminoso, nunca podería chegar ás miñas mans. Sempre fun unha escritora controvertida na paisaxe cerrada da literatura galega. As críticas boas son como caricias, camiños doados de andar, portas abertas. Son afortunada porque sempre tiven malas críticas que me impulsaron cara adiante, e que me mantiveron sempre viva, esperta e alerta. Cando as editoriais non quixeron publicar as miñas obras, fixen autoedicións. O río da escrita nunca se detivo. Levo xa uns trinta anos escribindo, todos os días e a todas horas. Son un paxaro moi furtivo e moi constante. O meu primeiro libro, Pornografía, veu desde as aforas do sistema solar literario. Vinte e tres anos despois, sigo necesitando manterme nesa liberdade. Sigo moi fiel á miña illa independente, solitaria e sorprendente.

Cando morreu miña nai, en xaneiro do ano 2013, estremecinme moitísimo, e apagáronse todas as cancións eléctricas do noso mundo. Naceu un lume moi grande no monte. Dedícolles este Premio da Crítica aos meus lectores, ás miñas lectoras, pois eles son toda a luz que eu necesito para roubar beleza cando escribo. Quéroos moitísimo, para min son como irmás e irmaus que bailan dentro da terra do meu corazón. Cada lector é unha pedra preciosa que me fai chorar, rir e seguir viva. Cando unha lectora nova me felicita nas rúas, sinto que todas as patrias son matrias atravesadas polo amor.

Cando morreu miña nai, eu tiña corenta anos, a mesma idade que tiña ela cando me pareu a min nunha cociña con chan de terra, nunha casa de pedra. “Paríchesme”.  Dicía o meu entrañable amigo Neira Vilas no seu libro máxico: ” ! Se eu fixese un libro! Nin falar. Ogallá que non me atopen o caderno. Daríame vergoña. E non é pra menos. Porque nel devorco todo o que sinto. Moi pouca xente o fai.  Aínda que se me ocorrese facer un libro, como fixo Smith, de pouco valería o que conte. Smith estivo na guerra, e eu son apenas “o neno”, como me chaman na casa. Son Balbino. Un rapaz da aldea. Un ninguén”. Cando o sol desaparecía nas tumbas preciosas da aldea, o Lazarillo de Tormes era un mendigo que visitaba mapas para afondar na sabedoría estraña desas viaxes, para inventar as marabillas do vento dentro das palabras, sen pedir nada a cambio. O aire é unha sombra inquietante que se move, e avanza, cando a noite soña, e soña, e soña….

Para min, e para miña nai, chegar a gañar o Premio da Crítica, era un soño moi grande, unha lúa inalcanzable. Ela facía catro ou  cinco queixos cada día, todos os días. Ás veces estaba tan cansa, de tanto traballar, que adormecía co queixo nas mans, e eu miraba pra ela, no silencio político da lareira… A aldea brillaba, como unha guerrilleira do Vietcong.

No mesmo ano da súa morte, apareceu un estudo moi fondo da miña obra, feito por moitas voces críticas e coordinado polo filólogo Burghard Baltrusch. Para min ese volume titulado Lupe Gómez: libre e estranxeira foi todo un orgullo, e alimentou, impulsou moitísimo a miña escrita. Fíxome ser máis consciente de min mesma, máis responsable, máis adulta e lúcida.  Compartir este premio luminiscente coa miña queridísima amiga, a escritora Emma Pedreira é tamén unha gran satisfacción. Ela e máis eu, xuntas, temos escrito moitas cousas. Vimos da mesma raíz, e facémonos maiores. A nostalxia é un animal luminoso. Emma e máis eu, hai xa un tempo, creamos un libro secreto, entrelazando esa seda mistérica que tanto une, xunta as nosas obras poéticas. Fixemos unha danza de correos electrónicos, unha festa dixital para coñecernos mellor a nós mesmas e para ser nubes con música. Un libro que só a nós nos pertence, que nunca desvelaremos nin publicaremos, e que eu gárdoo nos armarios como se fose ouro en paño.

Un lector do meu libro Camuflaxe, chamado Ignacio, comentábame que “resulta imposible ler o teu libro estando sentado. Hai que levantarse e camiñar…”. Si, a miña obra é sempre unha viaxe ao infinito. O que máis me gusta facer na vida é camiñar. Nunca vou de viaxe a ningún sitio, nunca visito países estranxeiros, pero recoñezo que son unha gran viaxeira e que o meu estado natural é o movemento. A luz do camiñar. O secreto oficio de inventar rutas novas no bosque prohibido. Para rematar, quixera ler, transcribir, grabar na pel das árbores, esta carta breve que eu lle escribín á miña amiga actriz Iria Pinheiro, un día calquera, unha tarde de primavera, na cafetería máis acolledora do meu barrio, na zona Norte de Santiago. Dicía así:

Querida Iria:

O sol é un segredo escrito nas fazulas dos merlos. O sábado na aldea, cantou o cuco pola mañá, pola tarde e pola noite. Eu quería coñecelo, xogar con el, verlle os ollos, pero el escondíase como un gaiteiro xordo na Historia fonda de Galicia. Atravesei carballeiras solleiras, misteriosas. Subín ao Outeiro. Entrei na casa do meu pai, abandonada e en ruinas. Brasas ardendo no corazón da noite. Na entrada había ortigas, e eu levaba pantalón curto pero non me manquei. Sei andar entre toxos duros e silveiras antigas. A Lingua é toxo, flor, porta aberta.

Lupe Gómez

Advertisements

Información

Esta entrada foi publicada o 4 Xuño 2018 por en Discurso,Divulgación,Literatura galega,Premio , , .

Páxinas

Categorías

Arquivo

%d bloggers like this: