Na entrega do II Premio de Xornalismo Lueiro Rey a Montse Fajardo

Este pasado domingo participei en Fornelos de Montes, en representación do xurado do II Premio de Xornalismo Lueiro Rey, no acto de entrega deste galardón polo artigo “O universo de Carlos” da xornalista e escritora Montse Fajardo. Incorporo aquí as palabras que pronunciei neste acto que foi, coma sempre, entrañable e inesquecible.

 

 

 

 

 

Se o ano pasado esta foi unha xornada feliz para min na entrega do I Premio de Xornalismo Lueiro Rey a alguén que admiraba e admiro, como é  Xoán Carlos Domínguez Alberte e que, deste xeito, xa lle dabamos a alta como novo membro dese club que chamamos “causa Lueiro”, non podo ocultar a miña alegría -que é a de todos os que formamos parte deste universo- cando o xurado composto por Carme Vidal, Ramón Rozas e Carmen Carreiro e mais eu, tras a preceptiva sesión de debate, descubrimos que o artigo titulado “O universo de Carlos” pertencía a Montse Fajardo.

Alegría e mesmo emoción porque Montse queda, desde xa, unida ás persoas que militamos nesta causa, que é a de Lueiro, mais que é por extensión o que a súa literatura e o seu exemplo vital e ético representa. O que os seus valores simbolizan: a xustiza social, o compromiso cos máis desfavorecidos, o cultivo da memoria e o respecto á dignidade humana, entre outros moitos.

Montse, en realidade, fai parte desde agora, se non o era xa, desta árbore vizosa, que vai medrando coma unha bóla de neve, imparable… unha árbore que chanta as súas raíces nestas terras de Fornelos, sensibles sempre á memoria de quen naceu a poucos metros de aquí.

Montse, coa súa participación neste premio, indirectamente fixo un sinal que tivemos a sorte de interpretar e que decía algo así como “eu quero estar convosco nesta causa” e para iso non colleu o camiño que, dalgún xeito, todos e todas podiamos sospeitar como podía ser o da memoria, o da memoria das mulleres que sufriron as aldraxes do franquismo ou que podía vincularse  coas experiencias arrepiantes das mulleres vítimas da violencia machista. Non, Montse optou por outra temática, unha temática que non abandona ese tratamento que sempre está presente nos seus traballos, hoxe por hoxe imprescindibles, como é o de beber das fontes do rigor, da documentación e do rescate da memoria, das experiencias e das emocións para darlles voz pública.

Non, Montse sorprendeunos cun texto redondo, envolvente, estilísticamente envexable e que nos sitúa, fronte por fronte cun tema tantas veces oculto, como é o autismo, e faino con sensibilidade, para alertar as conciencias, porque a palabra tamén serve para iso.

Montse conecta, curiosamente ou talvez non tan curiosamente, cun motivo presente na obra de Lueiro como é a atención que sempre lle prestou ao mundo da infancia. Mais non só coa liña axial que percorre Non debían medrar!, que reeditamos non hai moito tempo; non só co alicerce que sostén O tempo de sol a sol, subtitulado Poemas do neno galego. Velaí un fío que une o noso Lueiro coa nosa Montse: esa ollada comprometida co mundo da infancia, unha ollada que nace da vontade de evidenciar as inxustizas, os desequilibrios, as necesidades que, nun e noutro tempo, viviron e viven as nosas nenas e os nosos nenos. Nun poema, recompilado no libro Lueiro nas coordenadas de Fornelos (2015) titulado “Neno sin escola” a voz de Lueiro fala cun neno e finaliza así:

Ti dixécheme entón:

          Eu non quero ter escola.

I ó intre respondiche:

          Si meu neno:

          Hemos faguer outra escola

          Pra ti, distinta á que temos.

          (Miraches para min, sorrindo,

          cos ollos craros abertos,

          e sei que me entendeches.)

Desa outra escola –“distinta á que temos”- e do que tamén fala Montse Fajardo que aquí escolle unha perspectiva que lle dá voz a quen a necesita, a ese Carlos, un neno con autismo que fai pensar en moitas cousas e a primeira é a de asumir que o autismo non é unha doenza, como sinalan os especialistas, antes ben é unha alteración  do desenvolvemento de diversas funcións do sistema nervioso central, caracterizadas pola presenza de dificultades nas áreas social, comunicativa e cognitiva.

“O universo de Carlos” fai pensar, xaora, na relevancia dunha atención temperá ao autismo e, o que para min é moi relevante, na necesidade de establecer programas sociais, asistenciais e educativos diversos, segundo as circunstancias, que cada vez son menores porque a educación pública está sometida a un proceso de recortes brutais que deixa fóra tantas e tantas prioridades que deberían ser insoslaiables.

De todo isto fala  Montse Fajardo no seu artigo. E apunta certeiramente que “o trato xusto non é o igualitario senón o equitativo”  ou que o autismo é un reto porque cómpre saber entendelo. Evidentemente que é un reto para toda a sociedade pois é preciso procurar solucións e un camiño é este: pór enriba da mesa casos concretos como o de Carlos e do mundo que o rodea: Maika, esa nai-heroína; o seu irmán Miguel, a profe Esther, a avoa, as olladas culpabilizadoras, a necesidade de terapia, as dificultades para obtela…, mais neste texto sobresae un personaxe coral: o das nenas e nenos que conviven na escola con Carlos, que constrúen un mundo máis amable con el, que constrúen esa outra “escola” da que falaba Lueiro. Unha escola que eu entendo laica, inclusiva e pública -tamén galega- na que eu sigo a crer porque como dicía Paulo Freire educar é un acto de amor e por tanto de valor onde o sectarismo nada crea porque non ama. Benvida, Montse Fajardo, neta da Campanas e a Pixota, a esta causa: un orgullo que nos acompañes no camiño.

Fornelos, 4 de novembro de 2018