As fauces feroces, de Emma Pedreira e Remexido de patacas, de Eli Ríos

 

 

Non adoita o Caderno da crítica realizar recensións conxuntas pero nesta ocasión hai razóns que parecen demandalo. Velaquí dous libros que se cruzan a través dun xogo autorial no que unha voz prologa o outro libro e viceversa.

As fauces feroces, prologada por Eli Ríos onde apunta certeiramente que esta é unha novela que interpela “ás que nos roubaron a historia de noso e nos fixeron crer que somos bruxas, herexes ou histéricas por sentir”, Emma Pedreira transita polos ámbitos da fragmentación discursiva, abrazando unha prosa coidada e, cando cómpre, con luzadas poéticas. Todo isto baixo o propósito de anoar dúas historias -na realidade dúas novelas-, que desenvolven, nun primeiro caso, a relación entre unha nai e unha filla que parte dunha afirmación suxestiva  argumentalmente como é a de “Mamá morrerá mañá” e que despois vai abrindo paso, grazas ao recurso epistolar, a unha serie de textos inspirados no proceso ao que foi sometida a monxa italiana Benedetta Carlini durante a Contrarreforma.

Son catro as voces que, fundamentalmente, se fonden nesta proposta: Ela e Elsa, nun plano contemporáneo, e Benedetta e Bartolomea no ámbito da ficción histórica. Unha novela que fala, así, cunha perspectiva non común, de asuntos como son a maternidade, a influencia da educación recibida, dos sentimentos e, sobre todo, da diversidade sexual que talvez constitúa o factor que cohesiona o devalar das dúas historias.

Ela articula un discurso memorialístico en que a figura da nai ocupa un espazo primordial e, como se apunta na novela, onde “hai dor onde hai pulso”. En efecto, a relación nai-filla é un espello de frialdade, esquecemento e de dor en moitas ocasións. Ela é “un furado” no medio entre a súa nai e a súa filla mentres que, neste plano, xorde outra voz tamén en primeira persoa: a de Elsa, a nai escritora, que se redescobre a si mesma malia verse como “unha casca baleira”, dona dun corpo que pensa non pode atraer ninguén, a evocar unha relación amorosa que mantivo con outra escritora chamada Ava.

Pola súa banda, a relación epistolar imaxinada, realmente imaxinada aínda que aquí escrita (“palabras debuxadas co meu propio bafo conxelador por riba do fume da candea”), e que tamén conta con outros documentos fragmentarios finais onde Bartolomea explica as súas vivencias coa abadesa Carlini, apodérase dun estilo máis marcadamente poético, operativo para que aí conflúa o misticismo relixioso co amoroso ou o sexual, cun anxo refulxente chamado Splenditello no medio e medio.

Dun ou doutro xeito, alén desa exposición da diversidade sexual presente en ambas as historias As fauces feroces vén ser, ao tempo, unha historia de amor, ou varias historias de amor, vernizadas cos trazos particulares de cada tempo mais, no fondo, parellas.

Por outro lado, Remexido de patacas, de Eli Ríos, é un texto galardoado no seu día no Modesto R. Figueirido e que, inédito, rescata con bo tino Baía Edicións. Prológao Emma Pedreira, nese xogo de libros e prólogos cruzados, que apunta o que entendo como as liñas de sentido esenciais do traballo creativo de Ríos ata o de agora: “escribe entre grave e divertida e nunca deixando de lado a realidade social dolorosa e tanxible, sempre desde a perspectiva de xénero e sempre con proclama feminista”. A escrita da autora aquí é grave pois reflicte, entre outras realidades, a violencia machista exercida con recorrencia no ámbito doméstico; transita argumentalmente polo concepto de sororidade e non deixa de ter momentos nos que brilla o humor e a ironía en momentos que case beirean as comedias de situación.

Ler esta novela fainos levar a memoria a Luns e, de feito, é doado ver como hai unha liña de continuidade nas dúas. Con todo, nesta que hoxe nos ocupa tamén está presente o elemento, se se quere, enigmático depositado nunha bolsa que convido a vivamente a coñecer: gromos, se se quere voces corais, que dan sentido ao título e que sempre alentan a necesaria reacción.