Cando ler o xornal é viaxar polo mundo (sobre Veleno de letra impresa, de Xosé A. Neira Cruz)

XG00306501As páxinas de Cultura de La Voz de Galicia acolleron onte unha colaboración miña centrada no libro Veleno de letra impresa, de Xosé A. Neira Cruz. Déixoa aquí para as persoas interesadas.

O escritor compostelán Xosé Antonio Neira Cruz resultou galardoado co premio Ánxel Fole de Narración Curta coa novela Veleno de tinta impresa, publicada por Xerais hai escasas datas. É esta unha proposta moi singular que se beneficia do discurso literario experimentado do autor e que aposta por xogar coa ficción e coa historia co pano de fondo da reivindicación da figura da xornalista galega María Luz Morales, facilmente recoñecible tras o personaxe de Elvira Morales e respecto da que se tecen uns imaxinados primeiros pasos na redacción de La Voz de Galicia —retratada con especial minuciosidade— nos tempos en que exercía como director o xornalista andaluz Miguel Sawa cando as linotipias introducían cambios relevantes para a información escrita. Época que Neira xulga como aquela na que se poñen «as bases de moitas realidades políticas e ideolóxicas fundamentais para entender o devalar dos tempos».

O autor non pretendeu realizar historia do xornalismo nin un texto biográfico de Morales, antes ben é esta unha «novela de época ou histórica» na que é evidente un recoñecemento persoal á profesión pois «pertencendo a una xeración xa vencellada ao xornalismo postelevisivo e aos inicios da dixitalización, aínda vivín os últimos estertores desa vella forma de informar; e porque nesa memoria amarelenta e esquecida das hemerotecas —que considera fonte imprescindible desta obra— gárdase unha dimensión valiosa da nosa historia, ás veces non suficientemente tida en conta».

Hai nesta novela, minuciosa e rigorosamente documentada, alén desa reivindicación, outra máis xeral como é a de reconstruír o ambiente cultural, e tamén político, da cidade da Coruña de inicios de século XX en que pululaban mulleres que aínda hoxe reclaman a atención como Francisca Herrero, Fanny Garrido, a Pardo Bazán, María Barbeito, Elvira Bao, Amparo López Jeán, María Miramontes ou unha fugaz Bela Otero de paso incógnito pola cidade: moitas delas guiadas por unha confluencia como era a de gañar o dereito ao seu propio destino para poñer enriba da mesa tanto a vixencia «da historia das mulleres que ficou nun segundo plano, se non directamente esquecida» como, ao tempo, «lembrar A Coruña nunha época moi interesante para esa cidade».

Nunha páxina desta novela o avó de Elvira Morales dille que ler o xornal é como viaxar polo mundo. Este libro reclama tamén non abandonar a visión que entende a prensa como ferramenta de educación, alén da súa función informativa. Sen dúbida onte, coma hoxe, este é un extremo que segue a ser certo.