Urutau: amplificar voces, facer militancia

Wladimir Vaz (foto palavra comum)

Na Bragança Paulista, no ano 2015, naceu un proxecto editorial baixo o nome de Urutau, denominación de orixe tupi que significa “ave fantasma”: paxaro caracterizado pola súa extraordinaria capacidade de camuflaxe cos troncos das árbores. Dun ou doutro xeito, este trazo da invisibilidade non é un trazo que define, nin moito menos, unha editora que camiña baixo a responsabilidade de dous socios editores como son Tiago Rendelli e Wladimir Vaz baixo o lema duns versos de E. E. Cummings  que son unha profesión de fe: “que o meu corazón estea sempre aberto ás pequenas aves que son os segredos da vida”.

          Estas pequenas aves, estes “urutaus”, ocupan xa espazo de seu en librarías de Brasil, Portugal -tamén no mercado castelán con libros de García Lorca ou Alfonsina Storni- e desde hai algún tempo, en Galicia, cunha presenza inequivocamente relevante no eido poético: volumes que gozan dun tratamento esteticamente moi coidado e que resultan indubidablemente atractivos como testemuñan reedicións de libros clave na última poesía galega como Heloísa, de Chus Pato, ou  títulos de Eli Ríos, Silvia Penas, Ronsel Pan, Elisabeth Oliveira, Arancha Nogueira, Cristina Corral,  Eva Méndez DoRoxo, Rebeca Baceiredo, Yolanda López, Marcus Daniel Cabada, Moncho Iglesias, Rosa Enríquez ou Manuel Miragaia entre outras voces, conformando un catálogo ocupado, maioritariamente por mulleres e que mestura voces novas, ou novísimas, con outras recoñecidas e caracterizadas por unha manifesta traxectoria.

          Wladimir Vaz, que actualmente vive en Pontevedra, confesa que cando chegou a Galicia nada sabía da literatura galega contemporánea mais que, aos poucos, descubriu unha creación que “brilla de seu pola súa orixinalidade e pola amplitude temática”. A resposta á pregunta de como é posible que no Brasil non se coñecesen voces como as da propia Chus Pato, Silvia Penas, Olga Novo ou Gonzalo Hermo explica o interese ou desexo por sumarse á edición  en lingua galega. Tamén desvela que unha das claves do funcionamento interno da editora radica na distribución por conta propia dos libros e, sobre todo, no feito de “acreditar que o papel de editoras que están dalgún xeito á marxe dos grandes mercados é o de amplificar voces que por moito tempo estiveron silenciadas, como mulleres cisxénero, trans, etc.”. A filosofía da editorial abraza a fe de que editar literatura “en tempos en que os gobernos crean listas de libros prohibidos ou que se discuten pins parentais, é facer militancia política, entendendo cada libro, cada palabra escrita e lida, como un desexo de acción e un berro contra o fascismo”.

A independencia do selo editorial respecto de factores ou esixencias do mercado é un factor que explica a singularidade de Urutau. Vaz concibe o mercado como un elemento homoxeneizador que resulta perigoso para a creación literaria e entende como lamentable  “ver xeracións escribindo  igual que os poetas en voga comercialmente” e apunta unha anécdota vivida no Brasil “cando se editou a obra completa do escritor brasileiro Paulo Leminski,  que vendeu moito e  de modo moi merecido, cansei de recibir orixinais querendo copialo”. O catálogo en galego vai a máis porque  o noso mercado “no que concirne á poesía, é pequeno e iso dá moita liberdade: non precisamos imprimir millares de copias do mesmo libro, isto é, podemos imprimir decenas de títulos con voces distintas e eles alcanzarán lectores”.

Urutau comprométese tamén coa cultura nesta corentena: ofrece os  libros do seu catálogo en formato pdf de balde ou cambio dunha doazón para atravesar a crise.  Longa vida para estes “urutaus”, que os seus voos continúen a alimentar entre nós ese espazo, aínda tan necesario, que é a poesía.